Cộng nhẩm qua chục là gì?
Trong chương trình Toán lớp 2 — bộ sách Kết nối tri thức, các em gặp những phép cộng "vượt qua chục" như 36 + 7, 48 + 5, 29 + 6. Nếu đếm từng đơn vị một thì vừa chậm vừa dễ nhầm. Thay vào đó, có một mẹo nhẩm rất hay: làm tròn số lớn lên chục gần nhất trước. Với 36 + 7, ta thấy 36 chỉ cần thêm 4 là tròn 40, nên tách 7 = 4 + 3. Nhẩm: 36 + 4 = 40, rồi 40 + 3 = 43. Xong!
Ý tưởng: "làm cho đủ chục" bằng khung 10 ô
Trò chơi vẽ số 36 bằng các khung 10 ô: 3 khung đã đầy (3 chục) và 1 khung mới tô 6 ô, còn trống 4 ô. Bên phải là 7 chấm vàng của số 7. Khi bé kéo thanh trượt, từng chấm vàng bay sang lấp ô trống. Lấp đủ 4 ô, khung sáng bừng lên — 36 đã biến thành 40 tròn trịa, và bên kia chỉ còn lại 3 chấm. Phép tính khó 36 + 7 đã biến thành phép tính dễ 40 + 3. Bé nhìn thấy tận mắt số 7 bị "tách đôi" thành 4 và 3 như thế nào.
- Quan sát các khung 10 ô của số lớn: đếm xem còn mấy ô trống là biết cần "mượn" mấy chấm.
- Kéo thanh trượt Chuyển sang để từng chấm của số bé bay sang lấp ô trống (hoặc bấm ▶ Tự chuyển để xem tự động).
- Khi khung được lấp đầy và sáng lên, số lớn đã tròn chục — đọc to phép tính mới dễ hơn ở dòng công thức bên dưới.
- Cộng nốt các chấm còn lại để ra kết quả, rồi bấm 🎲 Phép tính khác để luyện thêm.
Vì sao mẹo này nhanh?
Bí mật nằm ở chỗ: cộng với số tròn chục rất dễ. 40 + 3 thì gần như không phải nghĩ — chỉ việc ghép 40 với 3 thành 43. Cái khó của 36 + 7 là phải "vượt qua" mốc 40, và mẹo tách số giúp ta vượt mốc đó bằng một bước thật gọn.
Mẹo này còn rèn cảm giác số: bé thuộc lòng các cặp số cộng lại bằng 10 (6+4, 7+3, 8+2, 9+1…) và tự động nhìn ra "36 cần 4 để tròn 40". Đây chính là nền tảng của tính nhẩm nhanh, sau này áp dụng cho cả số to: 360 + 70 hay 3,6 + 0,7 đều nhẩm cùng một kiểu.
Câu hỏi thường gặp
36 + 7 nhẩm thế nào cho nhanh? Tách 7 = 4 + 3, vì 36 cần thêm 4 để tròn 40. Nhẩm: 36 + 4 = 40, rồi 40 + 3 = 43. Vậy 36 + 7 = 43. Cộng với số tròn chục rất dễ nên cách này nhanh hơn đếm từng đơn vị.
Mẹo làm tròn chục có dùng được cho phép trừ không? Có. Với phép trừ, ta trừ bớt để đưa số lớn về số tròn chục trước. Ví dụ 42 − 7: tách 7 = 2 + 5, nhẩm 42 − 2 = 40, rồi 40 − 5 = 35. Vậy 42 − 7 = 35.
Ứng dụng thực tế
Cộng nhẩm qua chục xuất hiện hằng ngày quanh bé:
- 🛒 Tính tiền: gói bánh 36 nghìn và hộp sữa 7 nghìn — nhẩm ngay 43 nghìn, không cần máy tính.
- 🎮 Cộng điểm trò chơi: đang có 28 điểm, được thêm 6 điểm — 28 + 2 + 4 = 34 điểm.
- 📚 Đếm đồ vật: 45 quyển vở trên kệ, thêm 8 quyển mới — 45 + 5 + 3 = 53 quyển.
- ⏱️ Nhẩm nhanh trong giờ kiểm tra: tiết kiệm thời gian cho các câu khó hơn.