Nhân nhẩm số tròn chục là gì?
Trong chương trình Toán lớp 3 — bộ sách Kết nối tri thức, sau khi thuộc các bảng nhân, các em học một kỹ năng cực kỳ hữu ích: nhân nhẩm số tròn chục với số có một chữ số. Số tròn chục là các số 10, 20, 30, …, 90 — những số có chữ số hàng đơn vị bằng 0. Ví dụ quen thuộc nhất: 20 × 3 = 60.
Mẹo nhẩm chỉ gồm hai bước: tạm che chữ số 0 để đưa về phép nhân trong bảng (2 × 3 = 6), rồi viết thêm 0 vào kết quả (60). Nhưng vì sao mẹo này luôn đúng? Trò chơi que tính phía trên sẽ cho em nhìn thấy câu trả lời bằng chính mắt mình.
Ý tưởng của trò chơi: bó que tính
Ở lớp 1, lớp 2 các em đã quen với que tính: cứ 10 que buộc lại thành 1 bó chục. Vậy số 20 không phải là "hai mươi que rời rạc" mà là 2 bó chục gọn gàng. Phép nhân 20 × 3 nghĩa là lấy 2 bó chục ba lần. Đếm số bó: 2 × 3 = 6 bó. Mỗi bó là 10 que, nên 6 bó là 60 que. Chữ số 0 viết thêm vào cuối chính là bước "đổi từ số bó về số que" — không có gì thần bí cả!
Các bước chơi
- Kéo thanh "Số tròn chục" để chọn số bị nhân (10, 20, …, 90). Màn hình hiện đúng số bó chục tương ứng: 20 là 2 bó.
- Kéo thanh "Nhân với" để chọn số lần lấy (2 đến 9). Công thức bên dưới cập nhật ngay theo hai thanh trượt.
- Bấm "▶ Nhân nhẩm": nhóm bó chục được nhân bản từng lần một, kèm phép đếm chạy theo — 1 lần, 2 lần, 3 lần…
- Khi dừng lại, hãy đếm tổng số bó (2 × 3 = 6 bó) và đọc kết quả: 6 chục = 60 que, sáng màu xanh.
- Bấm "↺ Làm lại" rồi thử 40 × 2, 30 × 5, 90 × 9… Trước khi bấm, hãy nhẩm trước kết quả để tự kiểm tra!
Vì sao mẹo "thêm 0" luôn đúng?
Bí mật nằm ở cấu tạo số theo hàng chục: số tròn chục a luôn viết được thành (a ÷ 10) chục. Khi nhân a × b, ta thực chất nhân số bó chục với b: a × b = (a ÷ 10) chục × b = ((a ÷ 10) × b) chục. Kết quả đang ở đơn vị "chục", muốn đổi về đơn vị "que" (đơn vị thường) thì nhân với 10 — tức là viết thêm một chữ số 0.
Mẹo nhỏ: nếu phép nhân số chục vượt bảng, như 90 × 9, cứ bình tĩnh nhẩm 9 × 9 = 81 chục = 810. Kỹ năng này chính là nền móng để sau này em học nhân có nhớ theo cột và nhân với số tròn trăm, tròn nghìn: 200 × 3 = 6 trăm = 600 — vẫn cùng một ý tưởng "đếm theo bó"!
Câu hỏi thường gặp
Nhân nhẩm số tròn chục với số có một chữ số như thế nào? Tạm che chữ số 0, nhân số chục với số kia rồi viết thêm 0 vào kết quả. Ví dụ 20 × 3: nhẩm 2 chục × 3 = 6 chục, vậy 20 × 3 = 60. Tương tự 40 × 2 = 8 chục = 80.
Vì sao chỉ cần nhân số chục rồi viết thêm 0? Vì số tròn chục là các bó 10 que tính: 20 chính là 2 bó chục. Lấy 20 × 3 nghĩa là lấy 2 bó chục ba lần, được 2 × 3 = 6 bó chục. Mà 6 bó chục là 6 × 10 = 60 que — viết thêm 0 chính là đổi từ "số bó chục" về "số que".
Ứng dụng thực tế
Nhân nhẩm số tròn chục giúp em tính nhanh trong rất nhiều tình huống hằng ngày:
- 💰 Mua 3 gói bánh, mỗi gói 20 nghìn đồng: 20 × 3 = 60 nghìn — nhẩm xong trước khi cô bán hàng bấm máy tính!
- 📏 Mỗi bước chân dài khoảng 50 cm, đi 4 bước được 50 × 4 = 20 chục cm = 2 mét.
- ⏰ Mỗi tiết học 40 phút, buổi sáng có 4 tiết: 40 × 4 = 160 phút.
- 📚 Mỗi thùng có 30 quyển sách, 3 thùng có 30 × 3 = 9 chục = 90 quyển.