Góc và số đo góc
Trong Toán lớp 6 — bộ sách Kết nối tri thức, góc được định nghĩa là hình tạo bởi hai tia chung gốc. Gốc chung gọi là đỉnh, hai tia là hai cạnh của góc. Mỗi góc có một số đo tính bằng độ (°), đo bằng thước đo góc hình nửa hình tròn chia vạch từ 0° đến 180°. Số đo cho biết hai cạnh "mở" rộng đến đâu — và chính con số này quyết định tên gọi của góc.
Ý tưởng trực quan: quay tia và quan sát
Giữ chặt tia Ox nằm ngang, rồi quay tia Oy quanh đỉnh O từ 0° đến 180°. Trên đường quay, góc lần lượt đi qua đủ 4 loại:
- Góc nhọn (0° < số đo < 90°): hai cạnh còn "khép", trông sắc như mũi kéo hé mở.
- Góc vuông (= 90°): hai cạnh vuông góc với nhau — như góc của quyển vở, viên gạch lát nền.
- Góc tù (90° < số đo < 180°): hai cạnh mở rộng quá vuông, trông "cùn" đi.
- Góc bẹt (= 180°): hai cạnh là hai tia đối nhau, thẳng hàng thành một đường thẳng.
Vì sao mốc 90° và 180° đặc biệt?
Hai mốc này không phải quy ước tùy tiện mà đến từ hình học:
90° là đúng một phần tư vòng quay — hai cạnh vuông góc, tạo thế "đứng thẳng" cân bằng nhất, nên được lấy làm chuẩn để so sánh: chưa tới 90° gọi là nhọn, quá 90° gọi là tù. 180° là đúng nửa vòng quay — tia Oy quay đến mức nằm thẳng hàng nhưng ngược chiều với Ox, hai tia trở thành hai tia đối nhau và góc "bẹt" ra thành đường thẳng.
Nhờ hai mốc ấy, chỉ cần đọc số đo là gọi tên được góc ngay, không cần nhìn hình: 89° là góc nhọn, 91° là góc tù — dù mắt thường khó phân biệt hai hình vẽ này!
Câu hỏi thường gặp
Đo góc bằng thước đo góc thế nào cho đúng? Đặt tâm thước trùng với đỉnh O, vạch 0° trùng với một cạnh. Cạnh còn lại đi qua vạch nào thì đó là số đo góc. Nhớ đọc đúng hàng số (trong hoặc ngoài) bắt đầu từ 0°.
Góc 0° và góc lớn hơn 180° thì sao? Khi hai tia trùng nhau, góc có số đo 0°. Ở lớp 6 ta chỉ xét góc từ 0° đến 180°; các góc "phản xạ" lớn hơn 180° sẽ gặp ở các lớp trên.
Ứng dụng thực tế
Phân loại góc có mặt khắp nơi quanh ta:
- 🪜 Thang dựa tường an toàn khi tạo với mặt đất góc khoảng 75° (góc nhọn) — dốc quá hay thoải quá đều dễ ngã.
- 🏗️ Thợ xây dùng ê ke kiểm tra góc vuông 90° của tường và móng nhà.
- 💺 Ghế tựa ngả ra sau tạo góc tù (100°–110°) giúp ngồi lâu đỡ mỏi lưng hơn góc vuông.
- 🕐 Kim đồng hồ: lúc 3 giờ đúng hai kim tạo góc vuông; lúc 6 giờ đúng — góc bẹt 180°.