Thành phần của phép cộng và phép trừ là gì?
Trong chương trình Toán lớp 2 — bộ sách Kết nối tri thức, các em bắt đầu học cách gọi tên từng số trong một phép tính. Với phép cộng, hai số đem cộng với nhau đều được gọi là số hạng, còn kết quả gọi là tổng. Ví dụ trong phép tính 25 + 14 = 39 thì 25 và 14 là các số hạng, còn 39 là tổng.
Với phép trừ, mỗi số lại có một tên riêng: số đứng trước dấu trừ là số bị trừ, số đứng sau dấu trừ là số trừ, và kết quả là hiệu. Chẳng hạn 39 − 14 = 25 thì 39 là số bị trừ, 14 là số trừ, 25 là hiệu. Gọi đúng tên các thành phần giúp bé đọc hiểu đề bài, trình bày lời giải và học đặt tính dễ dàng hơn rất nhiều.
Ý tưởng của trò chơi kéo nhãn
Thay vì đọc thuộc lòng, bé sẽ tự tay dán tên cho từng số. Màn hình hiện một phép tính thật to với ba ô trống bên dưới ba số, cùng ba thẻ tên bị xáo trộn. Nhiệm vụ của bé là kéo mỗi thẻ về đúng ô của nó. Trong phép cộng có tới hai thẻ "Số hạng" — thả vào ô nào trong hai số đem cộng cũng đều đúng, vì cả hai số đều là số hạng! Bên dưới còn có thanh khối màu minh họa: hai đoạn ngắn gộp lại thành một đoạn dài (phép cộng), hoặc cắt bớt một phần để còn lại phần hiệu (phép trừ).
- Chọn chế độ ➕ Phép cộng hoặc ➖ Phép trừ bằng hai nút dưới khung hình.
- Đọc to phép tính trên màn hình, ví dụ 25 + 14 = 39, và nhìn ba ô trống có dấu ?.
- Dùng ngón tay hoặc chuột kéo từng thẻ tên thả vào ô dưới số phù hợp. Đúng thì thẻ bật màu xanh, sai thì thẻ tự bay về chỗ cũ để thử lại.
- Đặt đúng cả 3 thẻ sẽ có 🎉 chúc mừng! Bấm 🔄 Phép tính khác để nhận phép tính mới và chơi tiếp.
Mẹo hay khi học tên gọi các thành phần
• Đổi chỗ các số hạng, tổng không đổi: 4 + 3 và 3 + 4 đều bằng 7. Vì vậy trong trò chơi, hai thẻ "Số hạng" đặt vào vị trí nào trong hai số đem cộng cũng đúng — đó chính là tính chất giao hoán của phép cộng được nhìn thấy bằng mắt.
• Thử lại phép trừ bằng phép cộng: lấy hiệu cộng với số trừ, nếu ra đúng số bị trừ thì phép trừ đã làm đúng. Ví dụ 39 − 14 = 25, thử lại: 25 + 14 = 39 ✓. Đây là cách tự kiểm tra bài cực kỳ hữu ích khi làm toán.
• Nhìn thanh khối màu: phép cộng là "gộp hai phần thành một", phép trừ là "bớt đi một phần, xem còn lại bao nhiêu". Hình ảnh này giúp bé hiểu bản chất chứ không chỉ nhớ tên.
Câu hỏi thường gặp
Số hạng và tổng là gì trong phép cộng? Các số được cộng với nhau gọi là số hạng, kết quả của phép cộng gọi là tổng. Ví dụ trong 25 + 14 = 39 thì 25 và 14 là các số hạng, còn 39 là tổng.
Số bị trừ, số trừ và hiệu là gì trong phép trừ? Trong phép trừ a − b = c, số đứng trước dấu trừ là số bị trừ, số đứng sau dấu trừ là số trừ, kết quả là hiệu. Ví dụ 39 − 14 = 25 thì 39 là số bị trừ, 14 là số trừ và 25 là hiệu.
Đổi chỗ hai số hạng thì tổng có thay đổi không? Không. Khi đổi chỗ các số hạng trong phép cộng thì tổng không thay đổi: 4 + 3 = 3 + 4 = 7. Phép trừ thì không đổi chỗ được như vậy, vì số bị trừ và số trừ có vai trò khác nhau.
Ứng dụng thực tế
Gọi đúng tên các thành phần phép tính giúp bé rất nhiều trong cuộc sống và học tập:
- 🍬 Gộp kẹo: 12 viên của bé và 8 viên của em là hai số hạng, cả hộp 20 viên là tổng.
- 💰 Tiêu tiền: có 50 nghìn (số bị trừ), mua quà hết 20 nghìn (số trừ), còn lại 30 nghìn chính là hiệu.
- 📖 Đọc hiểu đề toán có lời văn: đề thường hỏi "tổng", "hiệu", "còn lại bao nhiêu" — biết tên gọi là biết ngay phải làm phép tính gì.
- ✏️ Nền tảng cho đặt tính cột dọc và các bài cộng trừ có nhớ ở lớp 2, lớp 3.