Trừ trên tia số là gì?
Trong chương trình Toán lớp 1 — bộ sách Kết nối tri thức, sau khi làm quen với phép cộng bằng cách nhảy tiến, trẻ sẽ gặp phép trừ — và tia số lại một lần nữa là người bạn tuyệt vời. Trừ trên tia số nghĩa là: bắt đầu từ số bị trừ, rồi nhảy lùi về bên trái đúng số bước bằng số trừ. Ví dụ với 9 − 3, chú thỏ đứng ở số 9, nhảy lùi 3 bước: 8, 7, 6 — và đáp xuống số 6. Vậy 9 − 3 = 6. Trẻ không cần nhớ máy móc «chín trừ ba bằng sáu», mà tự nhìn thấy kết quả hiện ra dưới chân chú thỏ.
Ý tưởng trò chơi: nhảy lùi cùng chú thỏ
Trò chơi hiện một phép trừ ngẫu nhiên trong phạm vi 10, ví dụ «9 − 3 = ?». Chú thỏ tai dài đứng sẵn ở số bị trừ trên tia số. Bé chơi như sau:
- Đọc to phép tính phía trên, ví dụ «9 trừ 3 bằng mấy?».
- Bấm nút «Nhảy lùi −1» hoặc chạm vào màn hình — mỗi lần bấm, thỏ nhảy lùi đúng 1 bước sang trái, cung nhảy màu cam hiện số đếm 1, 2, 3…
- Vừa bấm vừa đếm lùi to: «tám, bảy, sáu…» cho đến khi đủ số bước cần trừ.
- Nhảy đủ bước, dấu «?» biến thành hiệu, pháo hoa nổ tung và chú thỏ nhún nhảy ăn mừng! Bấm «Bài mới» để chơi tiếp.
Trừ là đếm lùi — và là «cộng đi ngược lại»
Điểm mấu chốt mà trò chơi muốn trẻ tự khám phá: trừ là đếm lùi, ngược hẳn với cộng là đếm tiếp. Trên cùng một tia số, phép cộng đưa ta sang phải còn phép trừ kéo ta về trái. Nếu bé đã chơi game chú ếch nhảy tiến, hãy cho bé chơi hai game cạnh nhau: 6 + 3 = 9 là nhảy tiến 3 bước từ 6 đến 9, còn 9 − 3 = 6 là nhảy lùi 3 bước từ 9 về đúng chỗ cũ. Hai phép tính là một cặp ngược chiều — hiểu điều này, sau này bé học «phép tính ngược» và tìm số chưa biết sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
💡 Mẹo cho bố mẹ: khuyến khích bé đọc to dãy số khi thỏ nhảy lùi: «chín… tám… bảy… sáu!». Nếu bé bấm thừa, chú thỏ lắc đầu chứ không nhảy — hãy hỏi bé: «Cần lùi mấy bước? Đã lùi đủ chưa?». Với bé mới bắt đầu, kéo «Phạm vi số» xuống 5 cho dễ; khi đã thạo, đố thêm: «Thỏ đang ở số 7, nhảy lùi mấy bước thì về số 2?»
Câu hỏi thường gặp
Trừ trên tia số nghĩa là gì? Là bắt đầu từ số bị trừ rồi nhảy lùi về bên trái đúng số bước bằng số trừ; số mà ta đáp xuống chính là hiệu. Ví dụ 9 − 3: đứng ở số 9, nhảy lùi 3 bước, đáp xuống số 6, vậy 9 − 3 = 6.
Phép trừ liên hệ với phép cộng như thế nào trên tia số? Cộng là nhảy tiến sang phải, trừ là nhảy lùi sang trái — hai chuyển động ngược chiều nhau. Nếu 6 + 3 = 9 (nhảy tiến 3 bước từ 6 đến 9) thì 9 − 3 = 6 (nhảy lùi 3 bước từ 9 về 6). Nhìn trên tia số, trẻ thấy ngay trừ chính là phép cộng đi ngược lại.
Ứng dụng thực tế
Kiểu «đếm lùi trên tia số» có mặt khắp nơi trong đời sống của bé:
- 🍪 Có 8 chiếc bánh, ăn mất 2 chiếc: đếm lùi «bảy, sáu» — còn 6 chiếc, chính là 8 − 2.
- 🪜 Xuống cầu thang: đang ở bậc 9, bước xuống 3 bậc là đến bậc 6.
- 🚌 Trên xe buýt có 10 bạn, 4 bạn xuống xe: 10 − 4 = 6 bạn còn ngồi lại.
- 📅 Lịch đếm ngược đến sinh nhật: hôm nay còn 5 ngày, ngủ dậy một đêm chỉ còn 4 ngày — mỗi ngày là một bước nhảy lùi.