Hai góc kề bù là gì?
Trong chương trình Toán lớp 7 — bộ sách Kết nối tri thức, hai góc kề bù được định nghĩa là hai góc vừa kề nhau, vừa bù nhau. “Kề nhau” nghĩa là hai góc có chung một cạnh và hai phần trong của chúng không chồng lên nhau. “Bù nhau” nghĩa là tổng số đo của hai góc bằng 180°.
Trong hình minh họa: đường thẳng AB đi qua điểm O nên OA và OB là hai tia đối nhau, tạo thành góc bẹt ∠AOB = 180°. Tia OC nằm giữa hai tia đó chia góc bẹt thành hai góc ∠AOC và ∠COB — đây chính là một cặp góc kề bù: chung cạnh OC, hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau.
Ý tưởng trò chơi
Thay vì học thuộc định nghĩa, bạn hãy tự tay quay tia OC và quan sát hai góc thay đổi. Trò chơi tô góc ∠AOC màu tím, góc ∠COB màu xanh, số đo của từng góc hiện ngay trong hình và công thức bên dưới cập nhật theo từng chuyển động.
- Quan sát đường thẳng AB đi qua điểm O và tia OC ở nửa mặt phẳng phía trên.
- Kéo trực tiếp tia OC trên hình (hoặc kéo thanh trượt “Góc ∠AOC”) để thay đổi số đo góc từ 5° đến 175°.
- Theo dõi hai số đo: khi ∠AOC tăng thì ∠COB giảm đúng bấy nhiêu — nhưng tổng luôn hiện 180° màu xanh lá.
- Bấm “▶ Quay tự động” để tia OC quay qua lại chậm rãi; hãy nhìn cột tổng: nó không bao giờ đổi.
- Bấm “↺ Về 90°” để đưa tia OC về vị trí vuông góc — trường hợp đặc biệt duy nhất khi hai góc kề bù bằng nhau.
Vì sao tổng luôn bằng 180°? Mẹo ghi nhớ
Bí mật nằm ở chỗ OA và OB là hai tia đối nhau. Hai tia đối nhau tạo thành một góc bẹt có số đo đúng 180°. Tia OC nằm giữa hai tia OA và OB nên nó chỉ làm một việc duy nhất: chia góc bẹt thành hai phần. Phần này to bao nhiêu thì phần kia nhỏ bấy nhiêu, giống như bẻ một thanh kẹo dài 18 cm thành hai khúc — dù bẻ ở đâu, hai khúc cộng lại vẫn là 18 cm.
∠AOC + ∠COB = ∠AOB = 180°
Mẹo ghi nhớ tên gọi: “kề” nghĩa là nằm cạnh nhau (chung một cạnh), “bù” nghĩa là bù cho nhau vừa đủ 180°. Nhớ câu: “Kề là chung cạnh, bù là đủ 180”. Nếu đề bài cho một góc, bạn tìm ngay góc kề bù với nó bằng phép trừ: 180° − x°.
Câu hỏi thường gặp
Hai góc kề bù là gì? Là hai góc vừa kề nhau vừa bù nhau: chúng có chung một cạnh, hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau. Vì hai tia đối nhau tạo thành góc bẹt 180° nên tổng số đo hai góc kề bù luôn bằng 180°.
Hai góc kề bù có bao giờ bằng nhau không? Có. Hai góc kề bù bằng nhau khi và chỉ khi mỗi góc bằng 90°, tức là cạnh chung vuông góc với đường thẳng chứa hai tia đối. Bạn hãy bấm nút “↺ Về 90°” trong trò chơi để nhìn thấy trường hợp đặc biệt này.
Ứng dụng thực tế
Cặp góc kề bù xuất hiện ở mọi nơi có một vật quay quanh điểm nằm trên đường thẳng:
- 🚪 Cánh cửa mở ra: góc giữa cánh cửa với tường bên này và với tường bên kia là hai góc kề bù — cửa mở 120° thì phía sau còn 60°.
- 📐 Đo góc bằng thước đo độ: nếu đọc nhầm vạch trong/ngoài, hai kết quả sẽ cộng lại đúng 180° — hiểu góc kề bù giúp bạn tự phát hiện lỗi.
- ✂️ Cắt chéo một thanh gỗ, ống nước: mặt cắt tạo với hai phía của thanh hai góc kề bù, thợ mộc chỉ cần đo một góc là suy ra góc kia.