Thu thập và phân loại dữ liệu là gì?
Trong thống kê, thu thập dữ liệu là bước đầu tiên: ta ghi lại các thông tin từ khảo sát, quan sát hay đo đạc. Sau khi có dữ liệu, ta cần phân loại chúng để chọn cách tổ chức và biểu diễn phù hợp. Phân loại đúng giúp ta chọn đúng loại biểu đồ và tránh kết luận sai.
Hai cách phân loại chính
- Định tính hay định lượng? Dữ liệu định tính mô tả đặc điểm (màu sắc, giới tính); dữ liệu định lượng là số đo đếm được (chiều cao, số bạn).
- Rời rạc hay liên tục? Chỉ áp dụng cho dữ liệu định lượng. Đếm được (số nguyên) là rời rạc; đo được (mọi giá trị trong khoảng) là liên tục.
- Chọn biểu đồ. Định tính hoặc rời rạc ít giá trị → biểu đồ cột/tranh; liên tục theo thời gian → biểu đồ đoạn thẳng; tỉ lệ phần → biểu đồ hình quạt tròn.
Vì sao phải phân loại đúng?
Nếu nhầm dữ liệu định tính thành định lượng, ta có thể tính trung bình một cách vô nghĩa (ví dụ trung bình của màu sắc). Ngược lại, chọn biểu đồ sai làm người xem hiểu lệch thông tin. Phân loại đúng là nền tảng để lập bảng tần số và vẽ biểu đồ chính xác.
Ứng dụng thực tế
Thu thập và phân loại dữ liệu xuất hiện khi:
- 📋 Làm khảo sát lớp học: môn yêu thích, chiều cao, số anh chị em.
- 🌡️ Theo dõi nhiệt độ, lượng mưa mỗi ngày trong tháng.
- 🛒 Phân tích doanh số, lượt khách của một cửa hàng.
- 🔬 Ghi số liệu thí nghiệm khoa học rồi lập bảng, vẽ biểu đồ.